Liber quīntus
Britannia et hīberna
Gradus quārtus · Lēctiō expedīta
L. Domitiō Ap. Claudiō cōnsulibus, discēdēns ab hībernīs Caesar in Ītaliam, ut quotannīs facere cōnsuērat, lēgātīs imperat quōs legiōnibus…
Hīs cōnfectīs rēbus conventibusque perāctīs, in citeriōrem Galliam revertitur atque inde ad exercitum proficīscitur. Eō cum vēnisset, circumitīs…
Haec cīvitās longē plūrimum tōtīus Galliae equitātū valet māgnāsque habet cōpiās peditum, Rhēnumque, ut suprā dēmōnstrāvimus, tangit. In eā…
Caesar etsī intellegēbat quā dē causā ea dīcerentur quaeque eum rēs ab īnstitūtō cōnsiliō dēterrēret, tamen, nē aestātem in Trēverīs cōnsūmere…
Hīs rēbus cōnstitūtīs Caesar ad portum Itium cum legiōnibus pervenit. Ibī cōgnōscit LX nāvīs, quae in Meldīs factae erant, tempestāte rēiectās…
Erat ūnā cum cēterīs Dumnorīx Haeduus, dē quō ante ab nōbīs dictum est. Hunc sēcum habēre in prīmīs cōnstituerat, quod eum cupidum rērum…
Quā rē cōgnitā Caesar, quod tantum cīvitātī Haeduae dīgnitātis tribuēbat, coercendum atque dēterrendum quibuscumque rēbus posset Dumnorigem…
Hīs rēbus gestīs, Labiēnō in continente cum iii legiōnibus et equitum mīlibus duōbus relictō, ut portūs tuērētur et reī frūmentāriae prōvidēret,…
Caesar expositō exercitū et locō castrīs idōneō captō, ubī ex captīvīs cōgnōvit quō in locō hostium cōpiae cōnsēdissent, cohortibus x ad mare…
Postrīdiē eius diēī māne tripartītō mīlitēs equitēsque in expedītiōnem mīsit, ut eōs quī fūgerant persequerentur. Hīs aliquantum itineris…
Hīs rēbus cōgnitīs Caesar legiōnēs equitātumque revocārī atque in itinere resistere iubet, ipse ad nāvīs revertitur; eadem ferē quae ex nūntiīs…
Britanniae pars interior ab eīs incolitur quōs nātōs in īnsulā ipsī memoriā prōditum dīcunt; maritima pars ab eīs quī praedae ac bellī īnferendī…
Īnsula nātūrā triquetra, cuius ūnum latus est contrā Galliam. Huius lateris alter angulus, quī est ad Cantium, quō ferē omnēs ex Galliā nāvēs…
Ex hīs omnibus longē sunt hūmānissimī quī Cantium incolunt (quae regiō est maritima omnis), neque multum ā Gallicā differunt cōnsuētūdine.…
Equitēs hostium essedāriīque ācriter proeliō cum equitātū nostrō in itinere cōnflīxērunt, ita tamen ut nostrī omnibus partibus superiōrēs…
Tōtō hōc in genere pūgnae, cum sub oculīs omnium ac prō castrīs dīmicārētur, intellēctum est nostrōs propter gravitātem armōrum, quod neque…
Posterō diē procul ā castrīs hostēs in collibus cōnstitērunt, rārīque sē ostendere et lēnius quam prīdiē nostrōs equitēs proeliō lacessere…
Caesar cōgnitō cōnsiliō eōrum ad flūmen Tamesim in fīnīs Cassivellaunī exercitum dūxit; quod flūmen ūnō omnīnō locō pedibus, atque hōc aegrē,…
Cassivellaunus, ut suprā dēmōnstrāvimus, omnī dēpositā spē contentiōnis, dīmissīs ampliōribus cōpiīs, mīlibus circiter IIII essedāriōrum…
Interim Trinobantēs, prope firmissima eārum regiōnum cīvitās, ex quā Mandubracius adulēscēns Caesaris fidem secūtus ad eum in continentem…
Trinobantibus dēfēnsīs atque ab omnī mīlitum iniūriā prohibitīs, Cēnimāgnī, Segontiācī, Ancalitēs, Bibrocī, Cassī lēgātiōnibus missīs sēsē…
Dum haec in hīs locīs geruntur, Cassivellaunus ad Cantium, quod esse ad mare suprā dēmōnstrāvimus, quibus regiōnibus IIII rēgēs praeerant,…
Obsidibus acceptīs exercitum redūcit ad mare, nāvīs invenit refectās. Hīs dēductīs, quod et captīvōrum māgnum numerum habēbat et nōn nūllae…
Subductīs nāvibus conciliōque Gallōrum Samarobrīvae perāctō, quod eō annō frūmentum in Galliā propter siccitātīs angustius prōvēnerat, coāctus…
Erat in Carnūtibus summō locō nātus Tasgetius, cuius māiōrēs in suā cīvitāte rēgnum obtinuerant. Huic Caesar prō eius virtūte atque in sē…
Diēbus circiter xv quibus in hīberna ventum est, initium repentīnī tumultūs ac dēfectiōnis ortum est ab Ambiorige et Catuvolcō; quī, cum ad…
Mittitur ad eōs conloquendī causā C. Arpinēius, eques Rōmānus, familiāris Q. Titūrī, et Q. Iūnius ex Hispāniā quīdam, quī iam ante missū…
Arpinēius et Iūnius quae audierant ad lēgātōs dēferunt. Illī repentīnā rē perturbātī, etsī ab hoste ea dīcēbantur, tamen nōn neglegenda…
Contrā ea Titūrius ‘Sērō factūrōs’ clāmitābat, ‘cum māiōrēs manūs hostium adiūnctīs Germānīs convēnissent, aut cum aliquid calamitātis in…
Hāc in utramque partem disputātiōne habitā, cum ā Cottā prīmīsque ōrdinibus ācriter resisterētur, “Vincite,” inquit, “sī ita voltis,” Sabīnus,…
Cōnsurgitur ex cōnsiliō; comprehendunt utrumque et ōrant ‘Nē suā dissēnsiōne et pertināciā rem in summum perīculum dēdūcant; facilem esse rem,…
At hostēs, posteā quam ex nocturnō fremitū vigiliīsque dē profectiōne eōrum sēnsērunt, conlocātīs īnsidiīs bipartītō in silvīs opportūnō atque…
Tum dēmum Titūrius, quī nihil ante prōvīdisset, trepidāre et concursāre cohortīsque dispōnere, haec tamen ipsa timidē atque ut eum omnia…
At barbarīs cōnsilium nōn dēfuit. Nam ducēs eōrum tōtā aciē prōnūntiārī iussērunt nē quis ab locō discēderet; illōrum esse praedam atque illīs…
Quō praeceptō ab eīs dīligentissimē observātō, cum quaepiam cohors ex orbe excesserat atque impetum fēcerat, hostēs vēlōcissimē refugiēbant.…
Hīs rēbus permōtus Q. Titūrius, cum procul Ambiorigem suōs cohortantem cōnspexisset, interpretem suum Cn. Pompēium ad eum mittit rogātum ut sibī…
Sabīnus quōs in praesentiā tribūnōs mīlitum circum sē habēbat et prīmōrum ōrdinum centuriōnēs sē sequī iubet; et, cum propius Ambiorigem…
Hāc victōriā sublātus Ambiorīx statim cum equitātū in Aduatucōs, quī erant eius rēgnō fīnitimī, proficīscitur; neque noctem neque diem…
Itaque cōnfestim dīmissīs nūntiīs ad Ceutronēs, Grudiōs, Levacōs, Pleumoxiōs, Geidumnōs, quī omnēs sub eōrum imperiō sunt, quam maximās possunt…
Mittuntur ad Caesarem cōnfestim ab Cicerōne litterae, māgnīs prōpositīs praemiīs sī pertulissent; obsessīs omnibus viīs missī intercipiuntur.…
Tunc ducēs prīncipēsque Nerviōrum, quī aliquem sermōnis aditum causamque amīcitiae cum Cicerōne habēbant, conloquī sēsē velle dīcunt. Factā…
Ab hāc spē repulsī Nerviī vallō pedum x et fossā pedum quīndecim hīberna cingunt. Haec et superiōrum annōrum cōnsuētūdine ā nōbīs cōgnōverant et…
Septimō oppūgnātiōnis diē maximō coörtō ventō ferventīs fūsilēs ex argillā glandīs fundīs et fervefacta iacula in casās, quae mōre Gallicō…
Erant in eā legiōne fortissimī virī, centuriōnēs, quī iam prīmīs ōrdinibus adpropinquārent, T. Pullō et L. Vorēnus. Hī perpetuās inter sē…
Quantō erat in diēs gravior atque asperior oppūgnātiō, et maximē quod māgnā parte mīlitum cōnfectā volneribus rēs ad paucitātem dēfēnsōrum…
Caesar acceptīs litterīs hōrā circiter XI diēī statim nūntium in Bellovacōs ad M. Crassum mittit, cuius hīberna aberant ab eō mīlia passuum XXV;…
Hōrā circiter tertiā ab antecursōribus dē Crassī adventū certior factus, eō diē mīlia passuum xx prōgreditur. Crassum Samarobrīvae praeficit…
Caesar cōnsiliō eius probātō, etsī opīniōne trium legiōnum dēiectus ad duās reciderat, tamen ūnum commūnī salūtī auxilium in celeritāte pōnēbat.…
Gallī rē cōgnitā per explōrātōrēs obsidiōnem relinquunt; ad Caesarem omnibus cōpiīs contendunt; haec erant armāta circiter mīlia LX. Cicerō datā…
Eō diē parvulīs equestribus proeliīs ad aquam factīs utrīque sēsē suō locō continent: Gallī, quod ampliōrēs cōpiās quae nōndum convēnerant…
Quibus omnibus rēbus hostēs invītātī cōpiās trādūcunt aciemque inīquō locō cōnstituunt; nostrīs vērō etiam dē vallō dēductīs propius accēdunt et…
Longius prōsequī veritus, quod silvae palūdēsque intercēdēbant [neque etiam parvulō dētrimentō illōrum locum relinquī vidēbat], omnibus suīs…
Interim ad Labiēnum per Rēmōs incrēdibilī celeritāte dē victōriā Caesaris fāma perfertur, ut, cum ab hībernīs Cicerōnis mīlia passuum abesset…
At Caesar, prīncipibus cuiusque cīvitātis ad sē ēvocātīs, aliās territandō, cum sē scīre quae fierent dēnūntiāret, aliās cohortandō, māgnam…
Trēverī vērō atque Indūtiomārus tōtīus hiemis nūllum tempus intermīsērunt quīn trāns Rhēnum lēgātōs mitterent, cīvitātīs sollicitārent, pecūniās…
Ubī intellēxit ultrō ad sē venīrī, alterā ex parte Senonēs Carnūtēsque cōnscientiā facinoris īnstīgārī, alterā Nerviōs Aduatucōsque bellum…
Labiēnus, cum et locī nātūrā et manū mūnītissimīs castrīs sēsē tenēret, dē suō ac legiōnis perīculō nihil timēbat; nē quam occāsiōnem reī bene…
Cum māiōre in diēs contemptiōne Indūtiomārus ad castra accēderet, nocte ūnā intrōmissīs equitibus omnium fīnitimārum cīvitātum quōs arcessendōs…